Thế nào là TÂM (theo Đạo Phật) ?- Bài 3 - Tâm là 4 trong 5 Uẩn.

Theo ngũ Uẩn: Uẩn là nhóm, là tập hợp một số yếu tố; để hình thành một con người.

Gồm có 5 Uẩn: Sắc Uẩn, thọ Uẩn, tưởng Uẩn, hành Uẩn, thức Uẩn.- Trong đó Sắc Uẩn thuộc sắc thân, 4 Uẩn còn lại thuộc về Tâm.

Đơn giản mà nói, tâm là cái hay biết, biết suy nghĩ, tưởng nhớ, biết vui buồn, lo lắng, thương yêu, giận hờn, v.v... Trước khi nói hay làm một việc gì, người ta đều có suy nghĩ, tính toán. Mọi sự suy nghĩ, tính toán, thương ghét, tình cảm của con người đều do tâm làm chủ.

Cái hay biết (trí năng), biết nhận thức, biết đây là cái bàn, kia là cái ghế, đây là đàn ông, kia là đàn bà, biết đây là người thân, kia là kẻ thù, v.v... cái biết này trong đạo Phật, danh từ chuyên môn gọi là thức Uẩn, tức là sự biết, nhận thức, phân biệt.

Cái hay suy nghĩ chuyện này chuyện nọ, tính toán lợi hại, mua cái này bán cái kia, làm sao kiếm lời, làm sao được tăng lương, khi nào lập gia đình, mua nhà, mua xe, trả nợ, v.v... trong đạo Phật gọi là hành Uẩn. Hành có nghĩa là đi, là làm, là lưu chuyển.

Cái hay tưởng nhớ (souvenir, recall), tưởng tượng (imagine), tưởng nhớ những chuyện quá khứ, tưởng tượng những dự án tương lai, v.v... trong đạo Phật gọi là tưởng Uẩn. Tưởng hơi khác với hành. Hành chỉ là những ý nghĩ không có hình tướng, còn tưởng không phải suy nghĩ mà là hình dung, khi tưởng thì trong tâm hiện ra những hình ảnh quá khứ hoặc tương lai.

Cái biết vui buồn, lo lắng, thương ghét, giận hờn, v.v... trong đạo Phật gọi là thọ Uẩn, tức sự cảm thọ. Cảm thọ có hai loại liên quan đến thân hoặc tâm. Cái biết đau nhức, nóng lạnh trên thân thể được gọi là thân thọ. Cái biết đau khổ, yêu thương, ganh ghét, giận hờn được gọi là tình cảm hay tâm thọ.

Mặc dù không ai thấy được tâm ra sao, nhưng mọi người đều biết mình có “bốn cái biết” (thức, hành, tưởng, thọ) vừa kể ở trên. Bốn cái biết này được gọi là tâm, hay đúng hơn là bốn công năng của tâm.

Mỗi khi biết, nhận thức thì đó là tâm biết hay tâm thức.

Mỗi khi suy nghĩ, đó là tâm suy nghĩ hay tâm hành.

Mỗi khi tưởng nhớ, tưởng tượng, đó là tâm tưởng.

Mỗi khi cảm giác vui buồn, sướng khổ đó là tâm thọ.

Con người chỉ là một hợp thể của năm uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thức). Nói gọn lại còn hai phần: tâm và thân, danh từ chuyên môn thường dùng trong Phật giáo Nam tông là danh và sắc. Tâm là danh (nama), thân là sắc (rupa). Liên quan giữa thân tâm và ngũ uẩn như sau:

Thân = sắc

Tâm = thọ, tưởng, hành, thức

Khi tâm suy nghĩ (hành), khởi lên những ý nghĩ, thì người ta gọi là tâm nghĩ hay ý nghĩ, do đó tâm đồng nghĩa với ý. Khi tâm biết nhận thức thì gọi là tâm thức, cho nên người ta cũng gọi tâm là thức, tâm (citta), thức (vinnana), và ý (mano) được xem như đồng nghĩa. Tuy nhiên thức được xem là tâm vương, còn thọ, tưởng, hành là những tâm sở.

Định nghĩa tâm như vậy được xem là giản dị nhất. Nhưng đi xa hơn thì không đủ, bởi vì nếu tâm là thức, tức là một trong bốn uẩn (thọ, tưởng, hành, thức), khi chết năm uẩn tan rã không còn gì hết, vậy chẳng lẽ tâm cũng tiêu tan luôn hay sao? Nếu tiêu hết thì rơi vào đoạn diệt, hư vô, có khác gì người vô thần cho chết là hết? Do đó cần phải định nghĩa thêm chi tiết về tâm.

(triển khai và giải rộng dựa theo bài viết của HT. Thích Trí Siêu)

Tất cả cảm xúc:

3Bạn và 2 người khác

Thế nào là TÂM (theo Đạo Phật) ?

Giáo lý Nguyên Thủy chuyên nói về ngũ uẩn và danh sắc. Vi Diệu Pháp nói đến 89 tâm. Duy Thức học nói 8 thức. Thiền tông ngược lại, chủ trương “trực chỉ nhân tâm, kiến tánh thành Phật”, chỉ thẳng tâm người, thấy tánh thành Phật.

Ngộ được tâm, thấy được tánh là mục tiêu chính của Thiền tông. Nhưng nếu hỏi tâm là gì thì Thiền tông không nói thẳng mà dùng rất nhiều danh từ để ám chỉ nó như: bổn lai diện mục, ông chủ, tánh giác, bổn tánh, chân tâm, chân ngã, chân không, pháp thân, chân như, v.v...

Kính các Bạn . VQ mời cùng bàn về vài danh từ có liên quan đến kinh điển để có nhã hứng thì nghiên cứu về Tâm.

Giới thiệu bài viết Tâm và Ta (HT. Thích Trí Siêu)

Tâm là gì?

Tâm là đầu mối sinh tử.

Tâm là căn bản giải thoát.

Tâm dẫn đầu các pháp.

Tâm là họa sĩ khéo.

Tâm tạo ra ba cõi.

Tâm chấp ngã là chúng sinh.

Tâm vô ngã là Bồ tát.

Tâm ích kỷ là phàm phu.

Tâm vô lượng là pháp thân.

Tâm ô nhiễm là khổ đau.

Tâm thanh tịnh là Niết bàn.

Tâm mê là chúng sinh.

Tâm giác là Phật.

Tâm là tất cả, nhưng tâm là gì? Đã có không biết bao nhiêu loại tâm lý học, học thuyết và triết gia tìm cách trả lời tâm là gì. Ở đây chúng ta chỉ tìm hiểu tâm trong phạm vi đạo Phật qua ngũ uẩn, Vi Diệu Pháp, Duy Thức, và Thiền tông

Tất cả cảm xúc:

5Bạn và 4 người khác

Tất cả cảm xúc:

9Bạn, Nguyễn Ngọc Hùng và 7 người khác

Tổng Luận về PHÁP DUYÊN KHỞI.

Người đời, vì không hiểu sự vật trong vũ trụ này từ đâu mà có, cho nên sanh ra nhiều quan niệm sai lầm. Có người nghĩ rằng vũ trụ do tự nhiên sanh. Có người lại nghĩ vũ trụ do một vị thần toàn trí, toàn năng tạo ra v.v...

Theo đạo Phật thì vũ trụ là vô thỉ, nghĩa là không có điểm khởi đầu, và mọi sự mọi vật trong vũ trụ không thể đứng riêng một mình mà có được; trái lại, phải nương nhờ nhau mà thành. Nói một cách khác, từ vật lớn cho đến vật nhỏ, từ vật hữu hình cho đến vô hình, đều không ngoài nhân duyên mà có. Vì thế, trong kinh Phật thường nói: "Chư pháp tùng duyên sinh".

Theo Ðại thừa thì bài kệ về nhân-duyên như vầy:

“Nhân duyên sở sanh pháp, ngã thuyết tức thị không,

Diệc danh vi giả danh, diệc danh trung đạo nghĩa”

Dịch nghĩa:

Các pháp do nhân duyên sanh, nên ta nói là không,

Chỉ là giả danh, cũng gọi nghĩa trung đạo.

Các Giáo lý của Đạo Phật dựa trên nền tảng Nhân Duyên mà khai thị.

+ Ví như kinh Diệu Pháp Liên Hoa. Phật nói: “Ta vì một ĐẠI SỰ NHÂN DUYÊN mà hiện ra nơi đời.- Đó là vì Khai, Thị, Ngộ, Nhập Phật Tri kiến cho chúng sanh”.

+ Các kinh điển khác cũng vậy. Phật vì lòng từ bi muốn cho chúng sanh thoát khỏi ưu bi khổ não mà thuyết kinh.

Nên Cổ đức nói: pháp không tự khởi, nhờ cảnh mới sanh, đạo chẳng hư hành, gặp duyên liền ứng.

Nhưng xét kỷ ra: Các Pháp do Nhân Duyên sanh nên là KHÔNG. Vậy thì các NHÂN DUYÊN SANH PHÁP cũng là Duyên hợp nên cũng là KHÔNG. Dẫn đến Thực tế lý Địa lại là KHÔNG NHÂN, KHÔNG DUYÊN, KHÔNG SANH, KHÔNG DIỆT.- NHƯ NHƯ BẤT ĐỘNG.

Vì lẽ này nên quán thấy rằng.

+ Pháp Duyên Khởi là tiền đề của Kinh Đại Bát Nhã (Không Tông) và Kinh Kim Cang Bát Nhã. Cũng là các bộ kinh nói về KHÔNG TÁNH.

+ Pháp Duyên Khởi cũng là tiền đề của Kinh Hoa Nghiêm vì nói về Chư Pháp trùng trùng Duyên Khởi.

+ Pháp Duyên Khởi là tiền đề của Trung Quán Luận mà Tổ Long Thọ triển khai về Nhân Duyên, về Không, về giả, về Trung Đạo.

Có nghĩa là:

*Muốn hiểu các kinh hệ Đại thừa, như Pháp hoa, Hoa Nghiêm, Bát Nhã, Kim cang, Trung Luận v.v… thì trước phải hiểu PHÁP DUYÊN KHỞI.

* Muốn chứng đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn, muốn được quả A la Hán, Bích Chi Phật, Bồ Tát chí đến quả Phật v.v…thì trước phải hiểu PHÁP DUYÊN KHỞI.

Nay VQ chỉ là đứa học trò dở tệ của Tôn Sư là HT. Thích Thiện Trí và HT. Thích từ Thông. mong góp nhặc lời giảng dạy của Nhị vị Ân Sư mà chia sẻ với các vị các đồng duyên, đồng cảm để làm giây phút pháp hỷ - an lạc trong bước đường tu nhân học Phật.

Kính chúc Quý Bạn Đạo thân tâm an lạc, Thâm nhập Duyên Khởi, đồng ngộ Vô Sanh, đồng thành Phật Đạo.

Nam mô Thường Trụ Tam Bảo CM

Tất cả cảm xúc:

3Bạn, Nguyễn Ngọc Hùng và 1 người khác